Dlaczego olej kokosowy jest szkodliwy dla zdrowia?

Olej kokosowy budzi wiele kontrowersji w kontekście zdrowego żywienia. Pomimo popularności, większość ekspertów i najnowsze zalecenia żywieniowe jasno wskazują na jego szkodliwość dla zdrowia sercowo-naczyniowego [1][2][3]. Poniżej wyjaśniamy, dlaczego olej kokosowy jest szkodliwy dla zdrowia, jakie niesie zagrożenia oraz czym jego skład różni się od innych tłuszczów roślinnych i zwierzęcych.

Unikalny skład chemiczny i jego konsekwencje

Olej kokosowy zawiera aż 91,9% nasyconych kwasów tłuszczowych (SFA), z czego aż 47% stanowi kwas laurynowy, a 26,5% kwas mirystynowy. Tak wysoki poziom SFA sprawia, że już w temperaturze pokojowej produkt przyjmuje postać stałą, podobnie jak smalec czy masło [1][7]. Pozostałe kwasy tłuszczowe to jedynie 6,4% jednonienasyconych oraz 1,5% wielonienasyconych tłuszczów [7]. Taka kompozycja chemiczna odpowiada za niekorzystny wpływ oleju kokosowego na metabolizm lipidów u ludzi.

Wpływ na cholesterol – wzrost LDL i konsekwencje dla zdrowia

Największym zagrożeniem wynikającym ze spożywania oleju kokosowego jest podwyższenie poziomu cholesterolu LDL („złego cholesterolu”). Wzrost LDL sprzyja rozwojowi miażdżycy i powiązanych z nią chorób sercowo-naczyniowych. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne (AHA) w 2017 roku zaleciło unikanie oleju kokosowego po metaanalizie 7 badań, które wykazały, że przy każdym spożyciu dochodziło do podwyższenia poziomu LDL [1][4][8]. Tłuszcze nasycone z oleju kokosowego zwiększają nie tylko LDL, ale także całkowity cholesterol (TC), nie wykazując istotnych korzyści dla innych parametrów zdrowotnych [3][6]. Ponadto, podwyższony LDL koreluje ze zwiększonym ryzykiem zawałów serca i udarów [4][7].

Kontrowersje w badaniach i stanowisko ekspertów

Problem oleju kokosowego jest złożony – niektóre badania azjatyckie sugerowały korzyści sercowo-naczyniowe, jednak zachodnie prace konsensusowo wykazują działanie szkodliwe. Nawet jeśli spożycie oleju kokosowego podnosi również poziom HDL („dobrego cholesterolu”), wzrost HDL nie rekompensuje ryzyka związanego z wyższym LDL [2][5][6]. W 2022 roku analizy wiązały regularną konsumpcję tego tłuszczu z wyższym ryzykiem nadciśnienia oraz pogorszenia profilu lipidowego u osób zdrowych [2][7]. Prof. Karin Michels określiła wręcz olej kokosowy jako „czystą truciznę”, a szkodliwszy od smalcu [3][4].

Bezpieczeństwo spożycia—limity i zagrożenia

Eksperci podkreślają, że nadmierna podaż oleju kokosowego (> 1-2 łyżki stołowe dziennie) może być szczególnie niebezpieczna dla osób z już wysokim poziomem LDL [5][6]. Rafinowany olej kokosowy wzmaga niekorzystne zmiany w lipidogramie. Nawet u osób zdrowych stosowanie go w diecie powinno być bardzo ograniczone [6][7]. Badania kliniczne powiązały regularną konsumpcję z wyższym poziomem cholesterolu całkowitego, LDL-C, a u kobiet także trójglicerydów [2][7].

Mechanizmy szkodliwego działania

Nasycone kwasy tłuszczowe zawarte w oleju kokosowym, głównie laurynowy i mirystynowy, zaburzają metabolizm lipidów. Powodują istotny wzrost LDL poprzez zmiany w komórkowym metabolizmie tłuszczów oraz aktywność enzymatyczną odpowiadającą za transport lipoprotein [1][2][7]. Badania porównawcze wskazują, że efekt podniesienia LDL jest w przypadku oleju kokosowego zbliżony do efektu masła, smalcu i oleju palmowego. Brak wpływu na trójglicerydy, przy jednoczesnym wzroście HDL, nie jest wystarczający z punktu widzenia profilaktyki serca [1][7]. Wyniki testów na modelach zwierzęcych sugerują także, że ten tłuszcz zaburza lipogenezę i regulację głodu, co potencjalnie sprzyja otyłości [6][7].

Podsumowanie naukowe i zalecenia żywieniowe

Zgodnie z aktualną wiedzą olej kokosowy nie jest zdrowym wyborem tłuszczu i nie powinien być regularnie stosowany w diecie. Dominująca rola nasyconych kwasów tłuszczowych prowadzi do wzrostu cholesterolu LDL i całkowitego, nasilając rozwój chorób sercowo-naczyniowych [1][2][3]. Nawet umiarkowane stosowanie wśród osób zdrowych powinno być przemyślane i ograniczone do maksymalnie 1-2 łyżek stołowych dziennie [5][6][7]. Eksperci wiodących instytucji zdrowotnych oraz metaanalizy medyczne jasno odradzają spożywanie oleju kokosowego jako alternatywy dla innych tłuszczów roślinnych bogatych w kwasy jednonienasycone i wielonienasycone [3][4][6].

Źródła:

• [1] https://lubartow.projektzdrowie.info/aktualnosci/olej-kokosowy-korzysci-i-zagrozenia
• [2] https://centrumrespo.pl/dieta/olej-kokosowy-co-powinienes-o-nim-wiedziec/
• [3] https://businessinsider.com.pl/rozwoj-osobisty/zdrowie/olej-kokosowy-to-czysta-trucizna-to-nagranie-jest-hitem-w-sieci/gxsqn3n
• [4] https://kcalmar.com/blog/2018/08/08/najnowsze-doniesienia-na-temat-oleju-kokosowego
• [5] https://ketosklep.pl/keto-blog/czy-olej-kokosowy-jest-zdrowy-fakty-i-mity/
• [6] https://dietetycy.org.pl/olej-kokosowy/
• [7] https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/olej-kokosowy-szkodzi-czy-pomaga-2/
• [8] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/184589,olej-kokosowy-w-swietle-badan-naukowych
• [9] https://beketo.pl/czy-olej-kokosowy-jest-zdrowy/