Czy olej kokosowy jest zdrowy według badań?
Czy olej kokosowy jest zdrowy według aktualnych badań? Najkrótsza odpowiedź brzmi: nie jako podstawowy tłuszcz do codziennego użycia, jeśli celem jest ochrona serca i obniżanie cholesterolu LDL [1][2][3][4]. Przeglądy i metaanalizy wskazują, że olej kokosowy częściej podnosi LDL i cholesterol całkowity niż oleje roślinne bogate w nienasycone kwasy tłuszczowe, a ewentualny wzrost HDL nie równoważy niekorzystnego wpływu na profil sercowo naczyniowy [1][5][2][6][4].
Czy olej kokosowy różni się składem od innych olejów?
Olej kokosowy to tłuszcz roślinny bogaty przede wszystkim w tłuszcze nasycone, co wyraźnie odróżnia go od większości roślinnych olejów kulinarnych z przewagą kwasów nienasyconych [3][6]. W badaniach porównuje się go najczęściej właśnie z olejami nienasyconymi, ponieważ ta różnica w składzie kwasów tłuszczowych kluczowo wpływa na lipidy krwi i ryzyko sercowo naczyniowe [3][6].
Co pokazują metaanalizy i przeglądy o wpływie na cholesterol?
Najnowsze podsumowania badań nie potwierdzają korzyści kardiometabolicznych z regularnego stosowania oleju kokosowego, a częściej wskazują na niekorzystne zmiany w lipidogramie, zwłaszcza wzrost cholesterolu LDL [1][2][6][4].
Metaanaliza z 2020 roku wykazała średni wzrost cholesterolu całkowitego o 15,42 mg/dL oraz LDL o 10,14 mg/dL przy spożyciu oleju kokosowego względem innych olejów, przy jednoczesnym wzroście HDL o 2,61 mg/dL [2]. W tej samej analizie nie stwierdzono istotnego wpływu na triglicerydy [2].
Przegląd w Nature Reviews Cardiology potwierdził, że w porównaniu z olejami nietropikalnymi olej kokosowy zwiększał LDL średnio o 10,47 mg/dL oraz HDL o 4,00 mg/dL [7]. Analiza w Circulation opisała istotny wzrost LDL i HDL, bez istotnych zmian glikemii, markerów zapalnych i masy ciała na tle olejów nietropikalnych [4].
Szybkie opracowanie przeglądów przygotowane pod auspicjami WHO wskazało średni wzrost cholesterolu całkowitego o 0,48 mmol/L i LDL o 0,33 mmol/L w porównaniu z innymi olejami roślinnymi [8].
Jak olej kokosowy wpływa na profil lipidowy i dlaczego?
Mechanizm działania wynika głównie z przewagi tłuszczów nasyconych w oleju kokosowym, które zwiększają stężenie LDL-C, czynnika ściśle powiązanego z rozwojem miażdżycy [7][2][6][4]. Jednocześnie notowany bywa wzrost HDL-C, lecz nie kompensuje on wzrostu LDL w ocenie całkowitego ryzyka sercowo naczyniowego [5][2][3][4].
W wielu porównaniach nie obserwuje się istotnych różnic w triglicerydach, masie ciała, glikemii czy markerach zapalnych względem nienasyconych olejów roślinnych, co podkreśla, że kluczowym efektem pozostaje zmiana LDL [9][2][4].
Z czym porównywać olej kokosowy i co z tego wynika?
Wyniki zależą od grupy porównawczej. W zestawieniach z tłuszczami zwierzęcymi olej kokosowy bywa oceniany nieco korzystniej, choć wnioski nie są jednoznaczne [10][5][3]. Natomiast w porównaniu z nienasyconymi olejami roślinnymi zazwyczaj wypada gorzej pod względem wpływu na cholesterol LDL i cholesterol całkowity [5][2][3][4].
To, co w diecie zastępuje olej kokosowy albo co on sam zastępuje, ma zasadnicze znaczenie dla efektu zdrowotnego, ponieważ wymiana tłuszczów nasyconych na nienasycone zwykle poprawia profil lipidowy [7][5][2][3][6][4].
Czy wzrost HDL po oleju kokosowym poprawia bilans ryzyka?
Mimo częstego wzrostu HDL po spożyciu oleju kokosowego, krytyczne znaczenie ma równoczesny wzrost LDL, który w modelach ryzyka i w ocenie klinicznej przeważa nad korzyściami ze strony HDL [5][2][3][4]. Pojedynczy parametr lipidowy nie wystarcza, aby uznać dany tłuszcz za korzystny dla serca, dlatego sam wzrost HDL nie stanowi argumentu za regularnym używaniem oleju kokosowego jako tłuszczu bazowego [5][4].
Jakie inne wyniki pojawiają się w badaniach klinicznych?
W badaniu randomizowanym odnotowano silniejszy wzrost HDL po oleju kokosowym niż po porównywanych tłuszczach, co jednak nie przekładało się na przewagę zdrowotną w pełnym profilu lipidowym.
W metaanalizach i przeglądach nie wykazano trwałych korzyści w zakresie triglicerydów, glikemii, stanu zapalnego lub masy ciała względem nienasyconych olejów roślinnych, co dodatkowo osłabia tezę o przewadze kardiometabolicznej oleju kokosowego [9][2][4].
Dlaczego nie należy traktować oleju kokosowego jako superfood?
Kierunek interpretacji współczesnych badań jest spójny: olej kokosowy nie powinien być promowany jako produkt prosercowy ani jako superfood, a jego ilość w diecie warto ograniczać na rzecz tłuszczów z przewagą nienasyconych kwasów tłuszczowych [1][6][4]. Właśnie taki wybór wiąże się zwykle z korzystniejszymi zmianami w lipidogramie i niższym obciążeniem ryzykiem sercowo naczyniowym [7][3][4].
Co z zastosowaniami pozadietetycznymi?
W literaturze naukowej pojawiają się doniesienia o zastosowaniach oleju kokosowego poza dietą, na przykład w kontekście pielęgnacji skóry, jednak dowody są ograniczone i nie odpowiadają na pytanie o jego zdrowotność jako składnika codziennego jadłospisu [10].
Wnioski: czy olej kokosowy jest zdrowy według badań?
Podsumowując, regularne używanie oleju kokosowego jako głównego źródła tłuszczu nie jest rekomendowane z perspektywy profilaktyki sercowo naczyniowej, ponieważ częściej podnosi cholesterol LDL i cholesterol całkowity względem nienasyconych olejów roślinnych, a wzrost HDL nie równoważy tego efektu [1][7][5][2][6][4]. Jeśli już pojawia się w diecie, jego wpływ na zdrowie zależy od ilości, całokształtu sposobu żywienia oraz tego, jaki tłuszcz zastępuje, przy czym przewaga dla zdrowia serca leży po stronie nienasyconych olejów roślinnych [7][5][2][3][6][4].
Źródła i materiały
- https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S187140212100062X
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33096510/
- https://nutritionsource.hsph.harvard.edu/food-features/coconut-oil/
- https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.119.044687
- https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/78/3/249/5643896?login=false
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10660992/
- https://www.nature.com/articles/s41569-020-0345-4
- https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/b0a73921-a3d1-413f-8e91-500ed9c22f1c/content
- https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30395784/
EkologicznyZakatek.pl – portal o świadomym życiu dla ludzi, którzy nie chcą być idealni, tylko lepsi niż wczoraj.