Dlaczego olej palmowy jest szkodliwy dla zdrowia?

Olej palmowy bywa uznawany za potencjalnie szkodliwy dla zdrowia przede wszystkim dlatego, że zawiera dużo tłuszczów nasyconych, które mogą podnosić LDL i cholesterol całkowity, a to z kolei łączy się ze wzrostem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych [1][2][3]. Jednocześnie skala efektu zależy od ilości, całej diety i tego, czym w jadłospisie zastępuje się olej palmowy, dlatego wnioski naukowe nie są całkowicie jednoznaczne [4][5][6][7].

Czym jest olej palmowy i co odróżnia go od innych tłuszczów?

Olej palmowy to tłuszcz roślinny otrzymywany z owoców palmy olejowej, charakteryzujący się wysokim udziałem tłuszczów nasyconych, co odróżnia go od wielu olejów roślinnych bogatych w nienasycone kwasy tłuszczowe [1][2][3]. Taki profil kwasów tłuszczowych obejmuje m.in. znaczący udział kwasu palmitynowego, należącego do tłuszczów nasyconych [7].

W praktyce żywieniowej problemem bywa nie sam skład chemiczny, lecz powszechna obecność oleju palmowego w żywności wysokoprzetworzonej, która często dostarcza nadmiaru kalorii, soli i cukru [2][5][8].

Jak olej palmowy wpływa na cholesterol LDL i ryzyko sercowo-naczyniowe?

Najlepiej udokumentowany mechanizm potencjalnej szkodliwości dotyczy wzrostu LDL i cholesterolu całkowitego po wysokim spożyciu tłuszczów nasyconych, co sprzyja procesom miażdżycowym i zwiększa obciążenie układu krążenia [1][2][3]. LDL jest lipoproteiną związaną z odkładaniem cholesterolu w ścianach tętnic, a jego podwyższone stężenie to uznany wskaźnik ryzyka sercowo-naczyniowego [1][2][3].

W przeglądach opisano, że zamiana tłuszczów wielonienasyconych na olej palmowy może umiarkowanie zwiększać stężenie LDL-C, przy jednoczesnym utrzymaniu lub niewielkim wzroście HDL-C. Efekt na triglicerydy i markery zapalne pozostaje niejednoznaczny [7].

Co decyduje o tym, jak olej palmowy działa w diecie?

Wpływ na zdrowie zależy od całego wzorca żywieniowego, wielkości porcji oraz tego, jaki tłuszcz jest zastępowany olejem palmowym. Gdy w diecie wypiera on oleje bogate w wielonienasycone kwasy tłuszczowe, niekorzystne zmiany w lipidogramie są wyraźniejsze [4][7].

W porównaniu z tłuszczami trans olej palmowy wypada lepiej, lecz nie czyni to z niego optymalnego wyboru do częstego stosowania, zwłaszcza gdy celem jest poprawa profilu lipidowego [1][4][7].

Ryzyko zdrowotne nasila się zwłaszcza wtedy, gdy olej palmowy pojawia się w diecie bogatej w produkty wysokoprzetworzone i ubogiej w błonnik, warzywa oraz tłuszcze nienasycone [2][5][8].

Co wnosi czerwony olej palmowy i czy to zmienia bilans ryzyka?

Tzw. czerwony olej palmowy zawiera naturalne karotenoidy oraz tokoferole i tokotrienole, czyli związki o potencjale antyoksydacyjnym [9][10][3]. W niektórych populacjach wykorzystuje się go do poprawy statusu witaminy A, co może ograniczać ryzyko niedoborów w grupach szczególnie narażonych [9][3].

Obecność antyoksydantów nie znosi jednak wysokiej zawartości tłuszczów nasyconych, która pozostaje kluczowym czynnikiem związanym z podwyższeniem LDL i cholesterolu całkowitego [9][10][3].

Co pokazują najnowsze przeglądy i rekomendacje?

Najnowsze opracowania podkreślają, że rezultaty badań nad olejem palmowym są mieszane. Część analiz wskazuje na wzrost LDL, inne nie wykazują wyraźnego wzrostu ryzyka chorób sercowo-naczyniowych przy umiarkowanym spożyciu w kontekście zbilansowanej diety [4][5][7].

W 2024 roku WHO opublikowała szybki przegląd systematyczny dotyczący związku między spożyciem oleju palmowego a śmiertelnością i zdrowiem sercowo-naczyniowym, co potwierdza, że jest to aktywnie badany temat, a wnioski wymagają dalszego uściślania [6].

Czy olej palmowy jest szkodliwy dla zdrowia?

Najmocniej uzasadniony zarzut dotyczy wpływu na lipidogram, zwłaszcza gdy olej palmowy zastępuje tłuszcze bogate w wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Wtedy ryzyko niekorzystnych zmian profilu lipidowego rośnie [7].

Część źródeł wskazuje, że ilości spotykane w żywności mogą być możliwe do bezpiecznego spożycia, ale nadmiar tłuszczów nasyconych z oleju palmowego może podnosić cholesterol i nie sprzyja profilowi sercowo-naczyniowemu [3]. W praktyce oznacza to, że lepiej traktować go jako tłuszcz, którego wartość zdrowotna jest niższa niż w przypadku źródeł bogatych w nienasycone kwasy tłuszczowe [1][2][7][3].

Jak ograniczyć ryzyko związane ze spożyciem oleju palmowego?

Zmniejszaj udział żywności wysokoprzetworzonej, w której olej palmowy pojawia się najczęściej, a bazę jadłospisu buduj na produktach świeżych i źródłach tłuszczów nienasyconych [2][5][7].

Gdy to możliwe, zastępuj tłuszcze nasycone tłuszczami wielonienasyconymi, co sprzyja lepszemu profilowi lipidowemu, a ogólne spożycie oleju palmowego utrzymuj na poziomie zgodnym ze zbilansowaną dietą i własnym zapotrzebowaniem [4][7][3].