Jak się robi olej palmowy i do czego jest wykorzystywany?

Olej palmowy powstaje z miąższu owoców palmy olejowej w kilku precyzyjnie zaplanowanych etapach, a następnie trafia głównie do żywności, kosmetyków, chemii gospodarczej i biopaliw [1][2]. W 2023 r. jego światowa produkcja wyniosła 87,9 mln ton i odpowiadała za 39,4% globalnej produkcji olejów roślinnych, co potwierdza jego dominującą rolę na rynku [3]. Organizacja RSPO wskazała, że przy 215 mln ton globalnej produkcji olejów roślinnych w 2024 r. udział palm oil wyniósł 40,2% [4].

Olej palmowy to roślinny tłuszcz pozyskiwany z miąższu owoców palmy olejowej. Równolegle wytwarza się także olej z pestek palmy, znany jako palm kernel oil, który różni się właściwościami i zastosowaniem [1][2]. Kluczowe atuty tego surowca to wysoka wydajność z hektara, stabilność oksydacyjna oraz półstała konsystencja, co umożliwia szerokie zastosowanie w wielu kategoriach produktów [1][2].

Za ponad 80% światowej podaży odpowiadają Indonezja i Malezja, co czyni rynek skoncentrowanym geograficznie i wrażliwym na lokalne uwarunkowania pogodowe oraz regulacyjne [5]. Jednocześnie olej palmowy pozostaje ważny dla bezpieczeństwa żywnościowego i rynku surowców, ale stoi w centrum dyskusji o wylesianiu, bioróżnorodności oraz certyfikacji zrównoważonej produkcji [5][6].

Proces zaczyna się od uprawy palmy olejowej i zbioru kiści owoców. Zebrane owoce trzeba szybko przetworzyć, ponieważ odwlekanie obróbki podnosi poziom wolnych kwasów tłuszczowych i obniża jakość surowca [2].

Następnie owoce są sterylizowane, oddzielane od kiści, rozdrabniane i tłoczone. Z miąższu otrzymuje się surowy olej palmowy CPO, a z pestek wytłacza się olej palmowy z pestek PKO. Kolejny etap to rafinacja, która usuwa zanieczyszczenia, zapach i barwę, dostosowując olej do wymogów żywności i zastosowań przemysłowych [2][1].

FAO opisuje uporządkowany łańcuch przerobu, w którym sterylizacja, oddzielanie i klarowanie umożliwiają stabilne uzyski oraz kontrolę jakości, zanim surowiec trafi do rafinacji i mieszania w dalszych zastosowaniach [7][2].

Szybkie przetwarzanie świeżych kiści po zbiorze ogranicza wzrost wolnych kwasów tłuszczowych, które pogarszają jakość i stabilność oleju. W praktyce wpływa to bezpośrednio na końcową przydatność surowca w żywności oraz w sektorze oleochemicznym [2].

W 2023 r. świat wytworzył 87,9 mln ton palm oil, co dało 39,4% udziału w globalnej produkcji olejów roślinnych [3]. RSPO raportuje, że przy 215 mln ton produkcji olejów roślinnych w 2024 r. udział palm oil sięgnął 40,2%, co potwierdza jego dominację w segmencie tłuszczów roślinnych [4]. Prognoza USDA dla sezonu 2025/2026 wskazuje produkcję na poziomie 80,73 mln ton [8].

Za ponad 80% globalnej podaży odpowiadają Indonezja i Malezja, co nadaje rynkowi wyraźny profil regionalny [5]. Dane historyczne pokazują długoterminowy wzrost skali wytwarzania, utrwalając znaczenie tego surowca w handlu międzynarodowym.

W 2026/27 w Indonezji przewidywano produkcję 48 mln ton palm oil oraz konsumpcję 23,1 mln ton. Z tej konsumpcji 15,2 mln ton miało trafić do sektora przemysłowego, a 7,6 mln ton do żywności [9].

Dane z lutego 2026 r. pokazują, że łączna produkcja CPO i PKO wyniosła 5 500 tys. ton. Krajowe zużycie osiągnęło 2 305 tys. ton, z czego 1 144 tys. ton przeznaczono na biodiesel, a 986 tys. ton na żywność [10]. Te liczby ilustrują bieżące relacje między sektorami a także znaczenie popytu wewnętrznego dla utrzymania przerobu [10][9].

Do czego jest wykorzystywany ten surowiec w praktyce rynkowej najtrafniej oddają dwie ścieżki zagospodarowania. W 2022 r. 58% surowego oleju palmowego zostało przerobione na rafinowany olej palmowy wykorzystywany przede wszystkim w sektorze spożywczym i oleochemicznym, a pozostałe 42% trafiło do wytwarzania biodiesla B100 [1].

W obszarze zastosowań produktowych olej palmowy zasila produkcję żywności, margaryn, kremów, wyrobów cukierniczych i instant noodles, a także środków myjących, kosmetyków, szamponów, smarów oraz biodiesla. Jego półstała konsystencja i stabilność oksydacyjna ułatwiają formulacje oraz wydłużają trwałość produktów [1].

Zależność między produkcją a wykorzystaniem jest ścisła. Wzrost popytu na żywność przetworzoną, biodiesel i oleochemikalia bezpośrednio zwiększa skalę upraw i przerobu, co widać zarówno w danych branżowych, jak i projektach polityk paliwowych [1][9][10].

Główny podział produktów obejmuje olej z miąższu owoców oraz olej z pestek palmy. Ten drugi wykazuje odmienne właściwości i jest wykorzystywany przede wszystkim w przemyśle kosmetycznym i chemicznym, podczas gdy olej z miąższu szeroko zasila żywność oraz segment biopaliw [2][1]. Dzięki temu surowiec palmowy jest wielofunkcyjny, a ostateczne kierunki jego użycia zależą od stopnia rafinacji oraz uwarunkowań rynkowych [1][2].

Olej palmowy jest jednocześnie filarem bezpieczeństwa żywnościowego i przedmiotem debaty o wpływie na środowisko. W reakcji na wyzwania dotyczące wylesiania i bioróżnorodności rozwijają się systemy certyfikacji, w tym inicjatywy RSPO, które mają podnosić standardy upraw i przejrzystość łańcucha dostaw [5][6]. Skala rynku oraz znaczenie surowca dla wielu sektorów powodują, że działania na rzecz zrównoważenia stają się integralnym elementem dalszego rozwoju branży [5].

Jak się robi olej palmowy można streścić w ciągu etapów od szybkiego przetworzenia świeżych owoców, przez tłoczenie i rafinację, po dystrybucję do żywności, chemii i paliw [2][1]. Jego dominująca rola na światowym rynku wynika z wysokiej wydajności z hektara i właściwości funkcjonalnych, co odzwierciedlają udziały w globalnej produkcji oraz prognozy popytu [3][4][8]. Jednocześnie koncentracja podaży w Indonezji i Malezji oraz rosnący popyt w żywności i biodieslu kształtują dynamikę cen, kierunki przetwórstwa i presję na standardy zrównoważonej produkcji [5][1][9][10].